ბანკების ასოციაცია: საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტოს ფუნქცია ვალუტის კურსის არც „დაჭერა“ და არც „გაშვება“ არ არის

ინტერვიუ საქართველოს ბანკების ასოციაციის აღმასრულებელ დირექტორ გიორგი ცუცქირიძესთან

პარლამენტის მიერ ფორსირებულად მოხდა საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტოს საბჭოს და დირექტორის დამტკიცება, ამასთან, ამ ინსტიტუტის ამოქმედება ლარის კურსის „დაჭერის“ და სტაბილიზაციის წინაპირობადაც კი დაანონსდა, რამდენად უზრუნველყოფს ახალი ინსტიტუცია სავალუტო რყევების პრევენციას?

საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტოს ფუნქცია ვალუტის კურსის არც „დაჭერა“ და არც „გაშვება“ არ არის. რატომღაც წინასწარ იქმნება არასწორი მოლოდინები ზედამხედველობის ახალ სტრუქტურასთან მიმართებაში, რაც ცოტა სახიფათოა. იგი ატარებს საკმაოდ მაღალ რეპუტაციულ რისკს, რადგან თუ ადრე სავალუტო რყევები ეროვნულ ბანკს ბრალდებოდა, ახლა დიდი ალბათობით პირველივე სავალუტო რყევებისას, რაც გლობალურ ბაზრებზე მიმდინარე პროცესებიდან გამომდინარე, გამორიცხული არასდროს არ არის, ხელის გაშვერა სწორედ მისკენ მოხდეს.

საბანკო ზედამხედველობის ფუნქციები გაწერილია მოქმედ კანონმდებლობაში და იგი ცალსახად განსაზღვრავს საბანკო სისტემის მიერ აღებული რისკების შეფასების და ამ რისკების პრევენციის თუ მინიმიზაციის ნაწილს. კერძოდ, იგი ასახულია საბაზრო, საკრედიტო, საპროცენტო, საოპერაციო და ლიკვიდობის რისკების მართვაში, რასაც ემატება კაპიტალის ადექვატურობის მოთხოვნები. აი ეს არის საბანკო ზედამხედველობის მთავარი მოთხოვნები და არა გაცვლითი კურსის დადგენა, რომელიც არის წმინდა საბაზრო იმპერატიული მდგენელი. გარდა ამისა, საბანკო ზედამხედველობისათვის სავალუტო კურსის „დაჭერასთან“ დაკავშირებული „რჩევები“ თუ მოთხოვნები, აბსოლუტურად გაუგებარი და სკანდალურიც კი შეიძლება აღმოჩნდეს საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტებისათვის და უცხოელი ინვესტორებისათვის. ამდენად ამ საკითხის კომენტირებისას ყველა ფრთხილად უნდა ვიყოთ.

ჩვენ უნდა გვესმოდეს, რომ ეკონომიკას აქვს თავისი მახასიათებლები. სავალუტო კურსს არც ცენტრალური ბანკი და არც სხვა რომელიმე სტრუქტურა არ ადგენს. კურსს ადგენს ბაზარი. ცენტრალური ბანკის მთავრი ამოცანა ფასების სტაბილურობის უზრუნველყოფაა და ყველა მის ხელთ არსებული მონეტარული ინსტრუმენტი ამ ამოცანის მიღწევისთვის გამოიყენება, მით უმეტეს ინფლაციის თარგეთირების ანუ მიზნობრივი ინფლაციის პოლიტიკის წარმართვის დროს. სავალუტო კურსის ცვლილების დინამიკა ფუნდამენტურ ეკონომიკურ ფაქტორების ქცევაზე და საგადამხდელო ბალანსზე არის დამოკიდებული. ეროვნული ბანკის ფუნქცია ასეთ შემთხვევაში არის შიდა და გარე შოკების მოხსნის და შერბილების მხარდაჭერა, რაც განსაკუთრებით გარე შოკებს ეხება. რაც შეეხება სავალუტო სპეკულაციების არქიტექტურას, საერთაშორისო მიდგომების და პრაქტიკის  თანახმად, სპეკულაციური შეტევა დაკავშირებულია გაცვლითი კურსის გაუფასურების მოლოდინთან და ამგვარ მოლოდინებს, რომელიც იზრდება გლობალური შოკების მოლოდინიდან გამომდინარე,  განსაკუთრებით ღია ეკონომიკის პირობებში ქმნის ფინანსური ინფორმაცია.

მაგალითად, ევროპის ცენტრალური ბანკის ან ამერიკის ფედერალური სარეზერვო სისტემის მიერ საპროცენტო განაკვეთების ცვლილების დაანონსება,ნავთობის ფასის მნიშვნელოვანი ცვლილება საერთაშორისო ბაზარზე, ან ქვეყნის ეკონომიკაზე ახალი ან საპროგნოზო სტატისტიკური მონაცემების გამოქვეყნება, ყველა ეს ინფორმაცია, გამოცხადებისთანავე მყისიერად აისახება ევროს და აშშ დოლარის გაცვლით კურსში და  საბაზრო საპროცენტო განაკვეთებში, ხოლო ამ ქვეყნების ეკონომიკების მეგაფაქტორებიდან გამომდინარე, გადაეცემა სხვა ქვეყნებსაც.

ყურადსაღებია, რომ აქ ტრეიდერულ ქცევას აქვს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მახასიათებელი. დღეს პრაქტიკულად ყველა მსხვილი კომპანია, მით უმეტეს იმპორტზე ორიენტირებული საწარმოები ანალიზს აკეთებენ არა მხოლოდ ბლუმბერგის ან როიტერსის მონაცემებზე დაყრდნობით. მათ დაქირავებული ყავთ ანალიტიკური ჯგუფები, რომლებიც ამუშავებენ და კომპანიებს აწვდიან ანალიტიკურ მასალებს და რეკომენდაციებს მომავალში სავალუტო ტენდენციებზე და ოპერაციებზე. ამის შესაბამისად, კომპანიები ბანკს უკვეთავენ ვალუტების ყიდვას ან გაყიდვას საკუთარი პროგნოზების მიხედვით. მაგალითად თუ უკვე ჩამოყალიბებულია უარყოფითი მოლოდინი უახლოეს მომავალში აშშ დოლარის გამყარებასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, კომპანიებისა და ბაზრის სხვა მონაწილეების მიერ უნდა ხდებოდეს სავალუტო ფორვარდული კონტრაქტების აქტიურად გამოყენება, ხოლო მისი არარსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად ყოველდღიურ რეჟიმში ხდება  ლარის დოლარში გადაყვანა და დოლარის  დაგროვება, რაც იწვევს დამატებით ზეწოლას ლარის კურსზე და განსაკუთრებით პიკური სიტუაციებისას ჩვენ რამდენიც არ უნდა ვიძახოთ რომ ყველაფერი კარგად არის, ნაკლებეფექტური ხდება. ერთდერთი, პოზიტიურ ფონს, ღია და აქტიურ კომუნიკაციას საზოგადოებასთან შეუძლია აჟიოტაჟური მოლოდინის მნიშვნელოვნად შემცირება.

ბუნებრივია, შოკური სიტუაციებისას განსაკუთრებით აქტუალობას იძენს ეროვნული ბანკისა და მთავრობის კოორდინირებული თანამშრომლობა. აქვე მსურს დადებითად შევაფასო განცხადებები რომელიც მთავრობისა და ეროვნული ბანკის აქტიური თანამშრომლობის კონტექსტში იქნა გაჟღერებული მთავრობის მეთაურის და ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის მხრიდან და ეს დადებით შედეგს უახლოეს მომავალში აუცილებლად გამოიღებს.

რაც შეეხება გლობალურ შოკებს, ისინი მომდინარეობს საგარეო ფაქტორებიდან, რომელთა ახდენის ცდომილება გაზრდილი პოლიტიკური რისკების გამო, საკმაოდ მაღალია. ჩვენ ვხედავთ რა პროცესები მიდის სირიაში და თურქეთში, რა ხდება ევროპის საზღვრებზე მიგრანტთა მოზღვავების გამო, როგორ რეაგირებს დასავლეთი რუსეთის ქმედებებზე ეკონომიკური სანქციების გაზრდით, და ეს ყველაფერი საბოლოო ჯამში გაზრდილ პოლიტიკურ რისკებში აისახება, რომლის შემცირება თუ განეიტრალება მხოლოდ გლობალური პოლიტიკური გადაწყვეტილებებითაა შესაძლებელი..

პოლიტიკური რისკის თანამედროვე განმარტება ითვალისწინებს არა მხოლოდ ერთ რომელიმე ქვეყანაში მიმდინარე შიდა პოლიტიკურ პროცესებს, არამედ საერთაშორისო პოლიტიკურ სიტუაციასაც. ამ ფაქტორების თანხმად პოლიტიკური რისკი შეიძლება განისაზღვროს როგორც ქვეყნის შიდა და საერთაშორისო კონფლიქტური და ინტეგრაციული მოვლენები და პროცესები, რომლებსაც შეუძლიათ (ან არ შეუძლიათ) მიგვიყვანონ სახელისუფლებო ცვლილებებთან ქვეყნის შიგნით და გარეთ და რომელიც უშუალოდ აისახება კომპანიების საქმიანობაზე – არასასურველი პირობების შექმნაში ან დამატებითი შესაძლებლობების გაჩენაში. საქმიანი ოპერაციების წარმოება საზღვარგარეთ იმ ხარისხით, რომლითაც ის განისაზღვრება პოლიტიკური ფაქტორებით არ არის დამოკიდებული მხოლოდ რისკებზე, რომლებსაც შეუძლიათ დაანგრიონ ან ზიანი მიაყენონ მოლოდინს. ბიზნესში მსხვილი წარმოების დაგეგმვა ჩვეულებრივ მიიღწევა არა მხოლოდ ბიზნესთან დაკავშირებული რისკების განსაზღვრის და თავიდან აცილების გზით, არამედ პოლიტიკური შესაძლებლობების განჭვრეტის გზითაც.

ინვესტორების გადაწყვეტილებები განათავსონ თუ არა ინვესტიცია ამა თუ იმ ქვეყანაში, დამოკიდებულია პოლიტიკური სტაბილურობის პერსპექტივაზე, რომელიც ხელს უწყობს ეკონომიკურ ზრდას და ისევე მნიშვნელოვანია, როგორც პოლიტიკური არასტაბილურობის დაშვება, რომელმაც ინვესტორი შეიძლება უკიდურესად წამგებიან მდგომარეობაში ჩააყენოს.

საქართველო როგორც ღია ეკონომიკის ქვეყანა, გვინდა თუ არ გვინდა ვართ მონაწილე ამ გლობალური პროცესებისა, ხოლო საზოგადოება რეალისტურად უნდა აფასებდეს გლობალურ და განსაკუთრებით ჩვენს ირგვლივ რეგიონში მიმდინარე პროცესებს, რომლის გაუთვალისწინებლობამ შეიძლება გამოიწვიოს ილუზიები, რომ ჩვენ „არ უნდა შეგვეხოს“ ან „რატომ არ მოხერხდა“ გარე შოკების თავიდან აცილება. გლობალური ან რეგიონალური პროცესების უარყოფითი გავლენების თავიდან აცილება პრაქტიკულად შეუძლებელია არათუ ჩვენთვის, არამედ გაცილებით განვითარებული ეკონომიკის ქვეყნებისთვისაც კი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ასეთი გლობალურ ეკონომიკური პრობლემები აღარ იარსებებდა.                  აქედან გამომდინარე, ჩვენს წინაშე ერთადერთი ამოცანა ფორმირდება იმაში, რომ დანაკარგები იყოს მინიმალური, ხოლო უცხოური ვალუტის გადინებამ და ლარის გაუფასურებამ არ მიიღოს აჟიოტაჟური და სპეკულატიური ხასიათი.

რამდენად შეძლებს ზედამხედველობის სააგენტო ბანკებში ლიკვიდობის პრობლემის მოგვარებას, რაც რეფინანსირების სესხების გაზრდილ მოცულობაშია ასახული და ექსპეტრთა ნაწილის აზრით სერიოზულად ზემოქმედებს სავალუტიო კურსზე?

ამგვარი კომენტარები არასწორია და ეკონომიკური ფაქტორების შეფასების დამახინჯებულ ინტერპრეტაციას წარმოადგენს. რეფინანსირების სესხების ზრდა საბანკო სექტორის ლიკვიდობის პრობლემით კი არ არის გამოწვეული, არამედ იმ სტრატეგიის შედეგია, რომელიც აქვს აღებული ეროვნული ბანკის ხელმძღვანელობას. იგი მიზნად ისახავს ერთის მხრივ მიმდინარე ლიკვიდობის დარეგულირებას და მეორეს მხრივ ეკონომიკაში ფულის შეშვებას დროის შედარებით გრძელვადიან პერიოდში ანუ ერთის მხრივ ატარებს ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის დატვირთვას და მეორეს მხრივ საზედამხედველო ნაწილში ბანკებს უზრუნველყოფს მოკლევადიანი ლიკვიდობის  ადეკვატურად მართვის ინსტრუმენტით.

სწორედ ეს სტრატეგია გახდა სებ-ის კრიტიკის მიზეზი და არა საბანკო სისტემის ლიკვიდობის კრიზისი. აქვე განვმარტავ, რომ ბანკის ლიკვიდობის პრობლემა უკავშირდება კონკრეტული პერიოდისათვის ვადადამდგარი ვალდებულებების(დეპოზიტები, ნასესხები სახსრები, საკორესპოდენტო ანგარიშებზე ანგარიშსწორებებისათვის საკმარისი რიცხული თანხები) დროულად ვერგადახდას, ბანკს კონკრეტული მომენტისათვის შეიძლება ჰქონდეს მცირე ლიკვიდობა, მაგრამ ფულადი სახსრების მოკლევადიანი დეფიციტი სულაც არ ნიშნავს ლიკვიდობის კრიზისს, რადგან მომავალში სახსრების მობილიზაციის შემდეგ ახდენს ლიკვიდობის დონის აღდგენას. მე მგონი არავის აღარ ახსოვს 15-20 წლის წინანდელი შემთხვევები ბანკების გამო შეფერხებულ ანგარიშსწორებებთან დაკავშირებებით, აი ის იყო ბანკებში ლიკვიდობის პრობლემები და მისი დღევანდელთან შედარება არასწორია.

სამწუხაროდ, გლობალური შოკების პირობებში მაკრო და მიკრო პრუდენციალური რეგულირების ამოცანების გადაწყვეტისას ვერ მოხერხდა ფართო საზოგადოებრივი კონსესუსის მიღწევა,   სებ-ის მხრიდან ფულად-საკრედიტო ინსტრუმენტების გამოყენების ადექვატურობის თაობაზე, რაც მიება სავალუტო კურსის რყევებს და გადაიზარდა პოლიტიკური სპეკულაციების ჭრილში. მიმაჩნია, რომ დიდწილად ამიტომაც მიიჩნიეს საჭიროდ საბანკო ზედამხედველობის რეფორმა.

აქედან გამომდინარე, ზედამხედველობის ახალი სტრუქტურის მთავარი ამოცანაც სწორედ ეს არის – თუ რა ახალ სტრატეგიას შეთავაზებს ბაზარს. მაგალითად თუ ბანკებს არ ექნებთ რეფინანსირების სესხების აღების შესაძლებლობა, მაშინ ბუნებრივია ბანკებს მოუწევთ ფინანსური რესურსების სხვა წყაროების გამოძებნა მოკლევადიანი ლიკვიდობის შესანარჩუნებლად, პირველ რიგში შედარებით გრძელვადიანი აქტივების რეალიზაციის გზით, მათ შორის სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების გაყიდვა ან დეპოზიტებზე საპროცენტო განაკვეთების აწევა. თუმცა ამ პოზიციას ყავს ოპონენტებიც, რომლებიც მიიჩნევენ, რომ კაპიტალის ბაზრის განუვითარებლობის პირობებში იგი აუცილებლად გამოიწვევს საპროცენტო განაკვეთების მკვეთრ ზრდას და კრედიტების ხელმისაწვდომობის შემცირებას, რაც მნიშვნელოვნად შეამცირებს ეკონომიკურ აქტივობას. ამ თვალსაზრისში ლოგიკა ნამდვილად არის და ამდენადაც არის საინტერესო თუ რა სტრატეგიას აირჩევს საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტო და რამდენად პროდუქტიული იქნება ეროვნულ ბანკთან თანამშრომლობა. ერთი რამის თქმა ნამდვილად შემიძლია, საბჭოს შემადგენლობას პროფესიონალიზმი და გამოცდილება ნამდვილად არ დაეწუნება და მათ ახალ საქმიანობაში მხოლოდ წარმატებები მინდა ვუსურვო.

ფინანსური ზედამხედველობის სააგენტოს საქმიანობის პრიორიტეტებად რას მიიჩნვეთ?

გლობალურ ბაზრებზე მიმდინარე პროცესები, რაც ხშირად შოკების სახით მიმდინარეობს, ჩვენც გვაიძულებს გადავიდეთ ახალ სტანდარტებზე და ეს პირველ რიგში საბანკო ზედამხედველობის ბაზელის კომიტეტის მესამე შეთანხმების პრაქტიკაში დანერგვას უკავშირდება, რომელიც ბაზელი 3-ის სახელით არის ცნობილი. იგი ითვალისწინებს ნორმატიული ბაზის დახვეწას ბანკის კაპიტალის ადეკვატურობის, სტრესტესტირების და ბაზრის ლიკვიდურობის რისკის განსაზღვრისათვის.

განსხვავებით ბაზელ I და ბაზელი II-ის პრინციპებისაგან, ბაზელი III უპირველეს ყოვლისა, მოითხოვს გააძლიეროს ბანკის კაპიტალის მოთხოვნები  ბანკის ლიკვიდობის გაზრდით და ლევერიჯის შემცირებით, რასაც ემატება კაპიტალის დამცავი ბუფერის შექმნა კაპიტალის ადექვატურობის მინიმალური მოთხოვნების ზევით, რათა სტრესული სიტუაციებისას შეიქმნას თავისებური „ფინანსური ბალიში“ რისკების დასაზღვევად;

დიდი ხნის მანძილზე საბანკო რეგულირება ითვლებოდა წმინდა ნაციონალურ მოვლენად ანუ მთავრობები და ნაციონალური ორგანოები იღებდნენ წესებს და ინსტრუქციებს საბანკო ზედამხედველობის მიმართულებით კონკრეტული ქვეყნის სპეციფიკიდან და მოთხოვნებიდან გამომდინარე და რაც ხშირად წინააღმდეგომაში მოდიოდა სხვა ქვეყნების საკანონმდებლო პრინციპებთან.

დღეს გლობალიზაციამ ნაციონალური ჩარჩოები პრაქტიკულად წაშალა და თუ გვსურს გვქონდეს წარმატებული ეკონომიკა ამ თამაშის წესებს უნდა მივსდიოთ. საერთაშორისო საბანკო რეგულირების ათვლის წერტილად კი ითვლება 1988 წელი, რომელიც ბაზელი 1-ის შეთანხმების სახელითაც არის ცნობილი. ნიშანდობლივია, რომ ეს შეთანხმება საფუძვლად დაედო გერმანული ბანკის Herstatt Bank გაკოტრების წინაისტორიას და მის ზეგავლ;ენას საერთაშორისო საფინანსო ბაზრებზე, მათ შორის სავალუტო ბაზარზე.

Herstatt Bank გაკოტრდა მას შემდეგ რაც გერმანიის ზედამხედველობის სამსახურმა მას ჩამოართვა საბანკო საქმიანობის ლიცენზია. ექსპერტები დღემდე მიიჩნევენ, რომ ამ შემთხვევაში ზედამხედველობის სამსახურმა ზედმეტად იჩქარა, რადგან ბანკს ოპერაციები შეუჩერა შუადღეს და არა დილიდან და არ დაელოდა სამუშაო დღის დასრულებას. მიუხედავად იმისა, რომ ბანკი გერმანიაში ითვლებოდა საშუალო სიდიდის ბანკად, იგი აქტიურ მონაწილეობას იღებდა უცხოური ვალუტით საკონვერსიო ოპერაციებში. გაიგო რა სათავო ბანკის დახურვის შესახებ  გერმანული ბანკის ნიუ-იორკის ფილიალმა გააჩერა ყველა გადარიცხვები. ბუნებრივია, როდესაც გაიხსნა ნიუ-იორკის სხვა ბანკები Herstatt Bank კლიენტებმა ვეღარ შეძლეს ანგარიშწორების განხორციელება და გერმანული ბანკის სხვა ბანკ კორესპოდენტებთან არსებული ურთიერთვალდებულებებიდან გამომდინარე, დაიწყო ჯაჭვური რეაქცია, რამაც მოიცვა მთელი საერთაშორისო ანგარიშსწორების სისტემა, ხოლო საერთაშორისo ანგარისწორების მოცულობა შემცირდა 60 პროცენტით. დღეს ეს საანგარიშსწორებო რისკი Herstatt Bank-ის რისკის სახელითაც არის ცნობილი.

Herstatt Bank-ის გაკოტრებამ და მისმა ზეგავლენამ საერათაშორისო სავალუტო და საანგარიშსწორებო სისტემებზე, საერთაშორისო ანგარიშსწორების ბანკის წევრმა და დამფუძნებელმა ცენტრალურმა ბანკებმა (აშშ, კანადა, საფრანგეთი, გერმანია, იტალია, იაპონია, ნიდერლამდები, შვეცია, შვეიცარია, დიდ ბრიტანეთი, ბელგია)  მიიღეს გადაწყვეტილება და დააფუძნეს საბანკო ზედამხედველობის ბაზელის კომიტეტი.

ბაზელის კომიტეტმა მიიჩნია, რომ გლობალიზაციის პირობებში მთავარი პრინციპი არის საერთაშორისო საბანკო სისტემის უნარის გაძლიერება კრიზისებისადმი წინააღმდეგობის გაწევის თვალსაზრისით.  შესაბამისად, კომიტეტმა პირველ რიგში მოახდინა ნაციონალური ბანკების სტანდარტიზირება საბანკო კაპიტალის მინიმალური მოთხოვნების მიმართ, რადგან დაბალი მოთხოვნები კაპიტალის ადექვატურობისადმი ანუ მაღალი ლევერიჯი ნიშნავს, რომ ბანკს შეუძლია გამოიყენოს უფრო მეტი მოზიდული სახსრები აქტიური ოპერაციების დასაფინანსებლად, რაც ამცირებს რა დაფინანსების ღირებულებას ზრდის რენტაბელობას ანუ მომგებიანობის მაჩვენებელს.

1988 წელს ბაზელის კომიტეტმა გამოაქვეყნა მოხსენება, რომელიც ითვალისწინებს კაპიტალის ადექვატურობის შეფასების საერთო მეთოდის გამოყენებას რისკის მიხედვით შეწონილი აქტივებთან მიმართებაში. ეს დოკუმენტი დღეს ბაზელი 1 -ის სახელით არის ცნობილი.

მისი მიდგომები საშუალებას იძლევა ბანკებმა შეაფასონ კაპიტალის რისკი ყველა აქტივის მიხედვით ანუ შეაფასონ კაპიტალი რისკის ქვეშ მყოფ აქტივებთან მიმართებაში. ცნობისათვის რისკის მიხედვით შეწონილი აქტივები მოიცავს საბანკო კრედიტებს და ფასიან ქაღალდებს, რომლებიც ასახულია ბანკის საბალანსო და გარე საბალანსო(წარმოებული ფასიანი ქაღალდები, ფორვარდული კონტრაქტები, დარეზერვებული აკრედიტივები) პოზიციებში.

2004 წელს კი ხანგრძლივი კონსულტაციების შედეგად შედგა ახალი შეთანხმება კაპიტალის ადექვატურობის შეფასებასთან დაკავშირებით რომელიც ბაზელი 2-ის სახელით არის ცნობილი. ახალი შეთანხმება შედგება 3 კომპონენტისაგან:

პირველი  კომპონენტი განსაზღვრავს ახალ მოთხოვნებს  მინიმალური საზედამხედველო კაპიტალისადმი სამი ძირითადი რისკის – საკრედიტო, საბაზრო და საოპერაციო რიკებთან მიმართებაში;

მეორე  კომპონენტი აძლიერებს რა პირველ კომპონენტს ადგენს პრუდენციალურ პროცესს საზედამხედველო პრინციპებთან მიმართებაში, მათ შორის შიდა აუდიტის და შიდა სარეიტინგო სისტემების შექმნას;

მესამე კომპონენტი აღწერს საბანკო საბაზრო დისციპლინის ეფექტორობას ფინანსური ინფორმაციის გახსნილობის თვალსაზრისით, რაც მოიცავს ინფორმაციის მაქსიმალურ გახსნილობას აქციონერების და დაინტერესებული პრებისადმი(აუდიტორული დასკვნების გამოქვეყნება)

ბაზელის შეთანხმების მესამე ცვლილების აუცილებლობა  2007-2008 წლების გლობალური ეკონომიკური კრიზისას  ფინანსური ბაზრების მოქმედ რეგულირების მეთოდილოგიებში გამოვლენილი  ხარვეზების  გამო წამოიქმნა. ბაზელ III -ის დანიშნულებაა  გააძლიეროს ბანკის კაპიტალის მოთხოვნები ბანკის ლიკვიდობის გაზრდით და ლევერიჯის შემცირებით.

ბაზელ III არის გლობალური, ნებაყოფლობითი ნორმატიული ბაზა ბანკის კაპიტალის ადეკვატურობის, სტრესტესტირების და ბაზრის ლიკვიდურობის რისკის განსაზღვრისათვის. ეს გადაწყვეტილება შეთანხმებული იყო ბაზელის საბანკო ზედამხედველობის კომიტეტის წევრების მიერ  2010-11 წლებში, და იყო დაგეგმილი მისი დანერგვა 2013 – 2015 წლების პერიოდში; თუმცა, 2013 წლის 1 აპრილიდან მან განიცადა გარკვეული ცვლილებები რამაც ამ ახალი პრინციპების დანერგვის ვადა გადაწია 2019 წლის 31 მარტამდე.

როგორც ავღნიშნეთ, განსხვავებით წინა ორი შეთანხმებისგან, ბაზელ III, უპირველეს ყოვლისა, ითვალისწინებს ბანკის კაპიტალის მოთხოვნების გაძლიერებას ბანკის ლიკვიდობის გაზრდით და ლევერიჯის შემცირებით. ამიტომ ბაზელ III კი არ ანაცვლებს  წინა შეთანხმებების პრინციპებს, არამედ ავსებს მათ.

ასეთი განსხვავებული დონის რეზერვები იქმნება კაპიტალის კონსერვატორული ბუფერის და კონტრციკლური ბუფერების სახით. ბუფერის შექმნის მიზანია ბანკებმა სტრესების შემთხვევაში მოსალოდნელი დანაკარგებისას, უზრუნველყონ კაპიტალის ადექვატურობის მინიმალური მოთხოვნები, რაც ითვალისწინებს: სტრესების გარე პერიოდებში ბანკების მიერ კაპიტალის ბუფერის არსებობას, ფინანსური ბალიშის სახით, კაპიტალის ადექვატურობის მინიმალური მოთხოვნების ზევით: კერძოდ, ბაზელი III აყალიბებს ორ დამატებით კაპიტალის ბუფერს: სავალდებულო “კაპიტალის კონსერვაციის ბუფერს” და “დისკრეციულ კონტრციკლურ ბუფერს”, რომელიც საშუალებას აძლევს ეროვნული მარეგულირებელ ორგანოს მოითხოვოს დამატებითი კაპიტალის შექმნა მაღალი საკრედიტო აქტივობის პერიოდში.  ამ ბუფერის დონე მერყეობს 0% და 2.5% რისკის მიხედვით შეწონილ აქტივებთან მიმართებაში და უნდა მიესადაგოს პირველადი კაპიტალის ადექვატურობის მოთხოვნებს.

აქედან გამომდინარე, საფინანსო ზედამხედველობის სააგენტოს საქმიანობის ერთ-ერთ მთავარ ამოცანას და პრიორიტეტს უახლოეს წლებში სწორედ ამ მიდგომების დანერგვა წარმოადგენს.

commersant.ge